De zomervakantie is begonnen. Voor velen hét moment om even niets te hoeven. Al blijkt dat vaak nog niet zo eenvoudig. We vullen onze vrije dagen met lijstjes, uitstapjes en activiteiten. Alsof ook vrije tijd zo efficiënt mogelijk benut moet worden. Vanuit biomimicry is dat een fascinerende observatie
– Saskia van den Muijsenberg
Levende systemen zijn helemaal niet ontworpen om voortdurend te presteren. Ze zijn ontworpen om verstandig met energie om te gaan. Een vos jaagt slechts een klein deel van de dag. Bomen groeien in ritmes van activiteit en rust. Zelfs ons hart bestaat voor een groot deel uit ontspanning; tussen twee hartslagen vult de hartspier zich opnieuw met bloed. Zonder die rust is de volgende hartslag onmogelijk.
Of neem mijn kat. Die brengt een groot deel van de dag slapend, dommelend of ogenschijnlijk doelloos uit het raam starend door. Lui? Integendeel. Wanneer het erop aankomt, kan zij in een fractie van een seconde reageren. Haar vermogen om te presteren is onlosmakelijk verbonden met zijn vermogen om níét te presteren wanneer dat niet nodig is.
Na 3,8 miljard jaar evolutie heeft de natuur een eenvoudige maar krachtige strategie ontwikkeld:
Lummelen waar kan, presteren als nodig.
Dat klinkt misschien bijna oneerbiedig. Maar de natuur is niet lui. Ze is uiterst efficiënt.
Energie is kostbaar. Alles wat vandaag onnodig wordt verbruikt, kan morgen niet worden ingezet voor groei, herstel of het opvangen van onverwachte veranderingen. Daarom streven levende systemen niet naar maximale prestaties, maar naar optimaal energiegebruik. En daar zit een nog diepere les onder. Wij hebben efficiëntie vaak gelijkgesteld aan maximale benutting. Een volle agenda. Teams die op 100% draaien. Processen zonder ruimte. Elke vierkante meter, iedere minuut en iedere euro moet renderen.
De natuur kiest een andere strategie. Levende systemen bouwen bewust marge in. Reserve. Buffercapaciteit. Niet omdat ze inefficiënt zijn, maar omdat juist die ruimte het systeem veerkrachtig maakt. Een systeem dat al zijn beschikbare energie inzet voor de prestaties van vandaag, heeft geen reserve meer om zich aan te passen aan de uitdagingen van morgen. Veerkracht vraagt om ongebruikte capaciteit.
Dat geldt niet alleen voor bossen of koraalriffen, maar net zo goed voor organisaties en mensen. Wie voortdurend op volle kracht draait, houdt geen energie over om te herstellen, te vernieuwen of adequaat te reageren wanneer de omstandigheden veranderen. Juist die ogenschijnlijk ongebruikte ruimte bepaalt of een systeem op de lange termijn succesvol blijft.
Lummelen is vanuit dat perspectief geen luxe. Ook geen beloning na hard werken.
Lummelen is een ontwerpprincipe.
Lummelen is namelijk niet hetzelfde als niets doen. Het is ruimte laten ontstaan. Ruimte waarin lichaam en geest herstellen, maar ook ruimte waarin nieuwe verbindingen kunnen worden gelegd. Juist wanneer we niet volledig worden opgeslokt door taken en deadlines, ontstaan vaak de beste ideeën, zien we verbanden die we eerder misten en vallen puzzelstukjes ineens op hun plek.
Dat is geen toeval. Ons brein heeft, net als levende systemen, perioden nodig waarin het niet voortdurend bezig is met presteren. Ruimte is geen onderbreking van creativiteit; ruimte is een voorwaarde ervoor.
Dat brengt ons bij een veel interessantere vraag dan hoe uitgerust we na de vakantie weer aan het werk gaan:
Ontwerpen we organisaties waarin nog gelummeld mág worden?
Organisaties waarin niet iedere minuut gepland hoeft te zijn. Waar niet elke euro direct rendement hoeft op te leveren. Waar ideeën tijd krijgen om te rijpen. Waar mensen kunnen rondkijken, experimenteren en onverwachte verbanden leggen. In veel organisaties noemen we dat inefficiënt. De natuur noemt het veerkracht. Zodra alle ruimte is geoptimaliseerd, verdwijnt precies datgene waardoor levende systemen zich al 3,8 miljard jaar weten aan te passen aan een veranderende wereld.
Misschien is de belangrijkste les van deze zomer daarom niet dat we uitgerust terugkomen van vakantie. Maar dat we ons opnieuw realiseren dat duurzame prestaties beginnen met ruimte.
Lummelen waar kan, presteren als nodig.
Fijne zomer!
BiomimicryNL werkt met organisaties, docenten en ontwerpers om de principes van de natuur toe te passen op echte uitdagingen. Wij noemen dit Biomimicry Thinking: de natuur als model, mentor en maatstaf. Nieuwsgierig naar wat deze principes voor jouw organisatie kunnen betekenen?
Neem contact met ons op.